Van rayon 13 tot toer door Friesland: het verhaal van Johannes

Sommige klassieke auto’s hebben vooral veel kilometers gereden. Andere dragen een verhaal met zich mee dat onlosmakelijk verbonden is met de streek waar ze vandaan komen.

Johannes behoort zonder twijfel tot die laatste groep.

Tegenwoordig rijdt hij ontspannen over de Friese binnenwegen met bezoekers achter het stuur. Maar vroeger had hij een heel andere taak. Johannes hoorde bij rayon 13 van de Elfstedentocht en werd daar ingezet als sneeuwschuiver.

Later bleef hij actief bij ijsvereniging Zurich. Zijn dagen als werkende Eend liggen inmiddels achter hem, maar stilstaan doet Johannes nog altijd niet.

Hij heeft alleen een nieuwe manier gevonden om mensen van Friesland te laten genieten.

De route van de Elfstedentocht was verdeeld in verschillende rayons. Ieder rayon had zijn eigen verantwoordelijkheid voor een deel van het traject.

Johannes hoorde bij rayon 13.

Binnen dat rayon hielp hij om sneeuw van het ijs te verwijderen. Hij reed dus niet zomaar ergens rond tijdens de winterse voorbereidingen. Hij had een eigen werkgebied en een duidelijke taak.

Zodra er sneeuw op het ijs lag, kwam Johannes in beeld.

Met zijn sneeuwschuiver aan de voorkant hielp hij om de baan vrij te maken en de omstandigheden op het ijs te verbeteren.

Een laag sneeuw op natuurijs lijkt misschien onschuldig, maar kan de groei van het ijs juist afremmen.

Sneeuw werkt namelijk als een isolerende deken. De koude buitenlucht bereikt het ijs minder goed, waardoor het onder de sneeuwlaag minder snel dikker wordt.

Door de sneeuw weg te schuiven, kreeg de vorst opnieuw beter vat op het ijs.

Het schoonhouden van de baan maakte ook scheuren, oneffenheden en zwakkere plekken beter zichtbaar. Dat was belangrijk voor de mensen die het ijs controleerden en de route voorbereidden.

Johannes hielp dus niet alleen om het ijs er netjes uit te laten zien. Zijn werk had een praktische functie binnen de voorbereiding van de tocht.

Niet ieder voertuig kon zomaar het natuurijs op.

Een zware auto zou het ijs onnodig belasten. Tegelijk moest het voertuig wel sterk genoeg zijn om een sneeuwschuiver voort te bewegen en zich door losse sneeuw te kunnen verplaatsen.

Een Citroën 2CV bleek daarvoor verrassend geschikt.

Een Eend is relatief licht en wendbaar. De smalle banden en voorwielaandrijving hielpen Johannes om zich over besneeuwd ijs te bewegen. Zijn soepele vering maakte het mogelijk om rustig over een ongelijk oppervlak te rijden.

Aan de voorkant werd een sneeuwschuiver gemonteerd. Zo ontstond een eenvoudige maar praktische werkauto: licht genoeg voor het ijs en sterk genoeg om sneeuw van de baan te duwen.

Wat tegenwoordig vooral een opvallend en charmant gezicht is, was vroeger dus een serieus stuk gereedschap.

De Elfstedentocht is veel meer dan een schaatswedstrijd.

Zodra de vorst aanhoudt, leeft heel Friesland mee. Er wordt gemeten, overlegd en gehoopt. Vrijwilligers controleren het ijs, zetten routes uit en zorgen dat alles wordt voorbereid.

Ieder rayon droeg de verantwoordelijkheid voor zijn eigen deel van de route.

Binnen rayon 13 leverde Johannes zijn bijdrage.

Hij was misschien geen groot of indrukwekkend voertuig, maar juist zijn bescheiden formaat maakte hem geschikt voor het werk. Licht, eenvoudig en praktisch.

Zo werd een kleine Citroën 2CV onderdeel van een van de grootste Friese tradities.

Johannes rijdt nog altijd rond in zijn herkenbare Elfstedenpakkie.

Dat uiterlijk is niet later bedacht om hem een bijzonder verhaal te geven. Het verwijst rechtstreeks naar zijn tijd bij de Elfstedentocht en hoort echt bij zijn verleden.

Wie Johannes ziet, begrijpt daardoor meteen dat hij geen gewone verhuur-Eend is. Zijn kleding en uitvoering vertellen al een deel van zijn verhaal voordat de motor gestart is.

Onderweg trekt hij dan ook veel aandacht.

Mensen kijken om, steken een hand op of maken een foto. Sommigen herkennen zijn Elfstedenachtergrond meteen. 

Dat levert regelmatig leuke gesprekken op.

Na iedere winter begon opnieuw het wachten.

Zou het lang genoeg blijven vriezen? Zou het ijs voldoende aangroeien? En zou er eindelijk weer een Elfstedentocht worden georganiseerd?

De laatste officiële Elfstedentocht werd in 1997 gereden. Daarna waren er nog verschillende winters waarin de hoop terugkeerde, maar een nieuwe tocht kwam er niet.

Voor Johannes betekende dat steeds minder werk binnen rayon 13.

Hij was er klaar voor, maar de natuur bepaalde of hij daadwerkelijk aan de slag kon.

Gelukkig betekende dat niet meteen het einde van zijn loopbaan.

Na zijn tijd bij rayon 13 bleef Johannes verbonden aan het Friese natuurijs.

Hij werd actief bij ijsvereniging Zurich.

Daar kreeg hij een nieuwe werkplek en andere kleding, maar zijn taak bleef dicht bij zijn oorsprong. Zodra er voldoende natuurijs lag, kon Johannes opnieuw worden ingezet.

Naast zijn Elfstedenpakkie had hij daarom ook kleding van de ijsvereniging.

Die tweede periode past goed bij hem.

De Elfstedentocht is wereldberoemd, maar de Friese schaatstraditie leeft vooral dankzij lokale ijsverenigingen en vrijwilligers. Zij controleren de banen, onderhouden het ijs en zorgen dat er geschaatst kan worden wanneer de winter het toelaat.

Ook daar hoorde Johannes thuis.

Uiteindelijk kwam het moment waarop Johannes zijn sneeuwschuiver steeds minder vaak nodig had.

Zijn actieve loopbaan als werk-Eend liep ten einde en hij mocht met pensioen.

Voor veel oude bedrijfswagens betekent dat dat ze in een schuur verdwijnen of alleen nog tijdens een evenement naar buiten komen.

Bij Johannes liep het anders.

Zijn verhaal was te bijzonder om hem stil te zetten. Bovendien past langdurig stilstaan niet bij een Eend die altijd gewend is geweest om naar buiten te gaan.

Hij had alleen een nieuwe bestemming nodig.

Tegenwoordig maakt Johannes deel uit van Toer Eend Friesland.

Hij hoeft niet meer te wachten op vorst en schuift geen sneeuw meer van het ijs. In plaats daarvan neemt hij bezoekers mee over rustige wegen langs weilanden, meren en Friese dorpen.

Zijn Elfstedenpakkie heeft hij gewoon aangehouden.

Johannes is daardoor nog altijd dezelfde Eend als vroeger. Alleen zijn werk is veranderd.

Ooit hielp hij binnen rayon 13 bij de voorbereiding van de Elfstedentocht. Nu helpt hij mensen om Friesland op een ontspannen manier te ontdekken.

Johannes zou zonder problemen in een museum kunnen staan.

Zijn verleden, zijn oorspronkelijke uitvoering en zijn band met rayon 13 maken hem bijzonder genoeg. Toch vinden wij het mooier dat hij nog gewoon wordt gebruikt.

Een klassieke auto komt pas echt tot leven wanneer hij rijdt.

Wanneer de motor start, de versnellingspook uit het dashboard wordt getrokken en Johannes weer over de Friese wegen pruttelt, blijft zijn verhaal in beweging.

Hij wordt niet alleen bekeken. Mensen stappen in, rijden ermee en maken hun eigen herinneringen.

Zo wordt zijn geschiedenis niet vervangen, maar iedere rit een klein beetje uitgebreid.

Een rit met Johannes past goed bij het tempo van Friesland.

Je hoeft niet zo snel mogelijk van de ene plaats naar de andere. Juist de kleine wegen, onbekende dorpen en onverwachte tussenstops maken de dag bijzonder.

Je kunt een van onze routes volgen, maar je mag ook zelf bepalen waar je naartoe rijdt.

Misschien kom je langs een oude sluis, stop je bij een terras aan het water of rijd je een stukje langs een van de bekende Elfstedenroutes.

Met het dak open hoor je niet alleen het herkenbare geluid van de motor, maar ook de omgeving om je heen.

En onderweg zwaaien mensen bijna vanzelf naar Johannes.

Een Eend trekt sowieso aandacht. Een Eend uit rayon 13, met Elfstedenkleding en een sneeuwschuiver, zie je helemaal niet iedere dag.

Johannes heeft in zijn leven verschillende rollen gehad.

Hij werkte als sneeuwschuiver binnen rayon 13 van de Elfstedentocht. Daarna bleef hij actief bij ijsvereniging Zurich. Tegenwoordig rijdt hij als toer-Eend door hetzelfde Friesland waar zijn geschiedenis werd geschreven.

Zijn werkzaamheden zijn veranderd, maar eigenlijk doet hij nog steeds waar hij goed in is.

Hij gaat naar buiten, trekt aandacht en maakt deel uit van een bijzondere dag.

Alleen hoeft het daarvoor tegenwoordig niet meer te vriezen.

Tegenwoordig vertrekt hij zodra jij de motor start.